Αργός υπολογιστής: 8 αιτίες και τι κάνουμε για κάθε μία

Ένας υπολογιστής που χρειαζόταν δύο λεπτά για να ανοίξει και τώρα θέλει δέκα δεν έχει «κουραστεί». Κάτι συγκεκριμένο άλλαξε. Στο εργαστήριο βλέπουμε τις ίδιες οκτώ αιτίες να επιστρέφουν ξανά και ξανά — και η σειρά με την οποία τις ελέγχουμε έχει σημασία, γιατί η λάθος σειρά σημαίνει ότι πληρώνετε για κάτι που δεν έφταιγε.

1. Ο σκληρός δίσκος αρχίζει να χαλάει

Είναι η πρώτη αιτία που ελέγχουμε πάντα, και η πιο παρεξηγημένη. Ένας μηχανικός δίσκος που έχει αρχίσει να αναπτύσσει κατεστραμμένους τομείς δεν σταματά απότομα να δουλεύει. Προσπαθεί ξανά και ξανά να διαβάσει το ίδιο σημείο, και ο υπολογιστής μένει να περιμένει. Το αποτέλεσμα είναι ακριβώς αυτό που περιγράφουν οι πελάτες: κολλάει για λίγο και μετά συνεχίζει.

Ο έλεγχος γίνεται με τα δεδομένα SMART του δίσκου. Οι τιμές που κοιτάμε είναι οι επανατοποθετημένοι τομείς, οι τομείς σε αναμονή και τα σφάλματα ανάγνωσης. Αν αυτές οι τιμές έχουν αρχίσει να ανεβαίνουν, καμία καθαριότητα λογισμικού δεν θα βοηθήσει. Ο δίσκος αντικαθίσταται, και προτεραιότητα έχει η διάσωση των δεδομένων πριν χειροτερέψει.

2. Το σύστημα δουλεύει ακόμα σε μηχανικό δίσκο

Αν ο δίσκος είναι υγιής αλλά μηχανικός, το πρόβλημα δεν είναι βλάβη — είναι τεχνολογία. Ένας HDD διαβάζει μικρά, διάσπαρτα αρχεία με ρυθμό που δεν συγκρίνεται με έναν SSD, και τα Windows κάνουν συνεχώς ακριβώς αυτό. Η αναβάθμιση σε SSD είναι, με διαφορά, η αλλαγή που κάνει τη μεγαλύτερη αισθητή διαφορά σε έναν υπολογιστή που κατά τα άλλα είναι επαρκής.

Το γράψαμε αναλυτικά στο τι αλλάζει πραγματικά μια αναβάθμιση σε SSD.

3. Λίγη μνήμη RAM για τη δουλειά που γίνεται

Όταν η RAM γεμίσει, τα Windows δεν σταματούν — αρχίζουν να χρησιμοποιούν τον δίσκο σαν μνήμη. Αυτό ονομάζεται swapping και είναι εκατοντάδες φορές πιο αργό. Το σύμπτωμα είναι χαρακτηριστικό: ο υπολογιστής πάει καλά με δύο καρτέλες και γονατίζει με δεκαπέντε.

Η διάγνωση είναι απλή. Στη Διαχείριση Εργασιών, καρτέλα Επιδόσεις, κοιτάμε τη μνήμη σε πραγματική χρήση. Αν με ανοιχτά τα προγράμματα της καθημερινότητας βρίσκεται σταθερά πάνω από το 80%, η RAM είναι το φράγμα. Δείτε πόση RAM χρειάζεστε ανάλογα με τη χρήση.

4. Υπερθέρμανση και θερμική υποβάθμιση

Κάθε σύγχρονος επεξεργαστής προστατεύεται από τη ζέστη μειώνοντας μόνος του τη συχνότητά του. Λέγεται thermal throttling, και είναι ο λόγος που ένα laptop δουλεύει φυσιολογικά τα πρώτα δέκα λεπτά και μετά σέρνεται. Η αιτία είναι σχεδόν πάντα μηχανική: σκόνη που έχει φράξει τα πτερύγια του ψύκτη και θερμοαγώγιμη πάστα που έχει στεγνώσει μετά από χρόνια.

Το μετράμε με καταγραφή θερμοκρασιών υπό φορτίο. Αν ο επεξεργαστής αγγίζει τους 95 βαθμούς και η συχνότητα πέφτει, ο καθαρισμός και η αλλαγή πάστας επαναφέρουν την απόδοση χωρίς να αλλάξει κανένα εξάρτημα. Τα λεπτομερή βήματα στο laptop που καίγεται.

5. Πάρα πολλά προγράμματα στην εκκίνηση

Κάθε πρόγραμμα που εγκαθίσταται θεωρεί ότι είναι το σημαντικότερο στον υπολογιστή σας και βάζει τον εαυτό του στην εκκίνηση. Μετά από δύο χρόνια χρήσης, είναι συνηθισμένο να ξεκινούν είκοσι πράγματα ταυτόχρονα με τα Windows: συγχρονισμοί cloud, ενημερωτές, βοηθητικά εργαλεία εκτυπωτών, δύο διαφορετικά antivirus.

Στη Διαχείριση Εργασιών, καρτέλα Εκκίνηση, φαίνεται η επίπτωση του καθενός. Απενεργοποιούμε όσα δεν χρειάζεται να δουλεύουν συνέχεια — όχι τα πάντα, γιατί κάποια είναι απαραίτητα. Είναι δουλειά δέκα λεπτών με μεγάλο αποτέλεσμα στον χρόνο εκκίνησης.

6. Κακόβουλο λογισμικό και ανεπιθύμητες επεκτάσεις

Δεν είναι πάντα ιός. Πιο συχνά είναι adware που ήρθε μαζί με ένα δωρεάν πρόγραμμα, ή επεκτάσεις στον browser που παρακολουθούν κάθε σελίδα. Το σύμπτωμα είναι ότι ο υπολογιστής πάει καλά μέχρι να ανοίξει ο browser, και μετά όλα γίνονται βαριά.

Ο σωστός καθαρισμός γίνεται με περισσότερα από ένα εργαλεία και με έλεγχο των προγραμματισμένων εργασιών, γιατί εκεί κρύβεται ό,τι επανέρχεται μετά την επανεκκίνηση. Περισσότερα στο πώς καθαρίζεται σωστά ένας υπολογιστής.

7. Ο δίσκος είναι σχεδόν γεμάτος

Τα Windows χρειάζονται ελεύθερο χώρο για να λειτουργήσουν: αρχείο σελιδοποίησης, προσωρινά αρχεία, σημεία επαναφοράς, ενημερώσεις. Όταν ο δίσκος συστήματος πέσει κάτω από το 10% ελεύθερο, η επιβράδυνση είναι σοβαρή και σε SSD επηρεάζεται και η διάρκεια ζωής.

Ο στόχος είναι τουλάχιστον 15% ελεύθερος χώρος. Πριν αγοράσετε μεγαλύτερο δίσκο, αξίζει να δείτε τι τον γεμίζει — συνήθως είναι παλιά σημεία επαναφοράς, φάκελοι ενημερώσεων και αντίγραφα που κάποιο πρόγραμμα κρατά εν αγνοία σας.

8. Παλιά εγκατάσταση Windows πάνω από χρόνια χρήσης

Υπάρχει ένα σημείο όπου μια εγκατάσταση Windows έχει συσσωρεύσει τόσα υπολείμματα από προγράμματα, οδηγούς και ενημερώσεις που η καθαριότητα δεν βγάζει πουθενά. Τότε η καθαρή επανεγκατάσταση είναι η γρήγορη και η σωστή λύση — αλλά μόνο αφού έχουμε αποκλείσει το υλικό. Καθαρή εγκατάσταση σε υπολογιστή με προβληματικό δίσκο είναι χαμένη δουλειά.

Με τι σειρά τα ελέγχουμε

Η λογική είναι από το φθηνότερο και πιθανότερο προς το ακριβότερο: πρώτα υγεία δίσκου και θερμοκρασίες, μετά μνήμη και ελεύθερος χώρος, μετά λογισμικό. Έτσι δεν αλλάζουμε εξαρτήματα για ένα πρόβλημα που λύνεται με καθαρισμό, ούτε κάνουμε format σε μηχάνημα που στην πραγματικότητα χάνει τον δίσκο του.

Αν ο υπολογιστής σας έχει αρχίσει να σέρνεται, ο διαγνωστικός έλεγχος στο PC Service απαντά στο ερώτημα τι φταίει πριν ξοδέψετε χρήματα. Και αν προκύψει ότι το μηχάνημα δεν αξίζει επένδυση, το λέμε — δείτε πότε συμφέρει επισκευή και πότε αντικατάσταση.